Przez monety PRL rozumiemy polskie monety wybite między 1949 a 1989 rokiem. W tym czasie wyprodukowano ich łącznie ponad 9 miliardów. Jeśli podzielimy tę liczbę, przez ilość osób mieszkających w Polsce, to okaże się, że na każdego z nas przypadnie ponad 250 sztuk. Dlatego też pomimo, że są to stosunkowo stare monety, niestety większość z nich jest bardzo pospolita i niewiele warta. Szansa na znalezienie naprawdę cennej monety PRL w “słoiku po babci” lub na “dnie szuflady” jest bardzo mała. Cuda, na całe szczęście, czasami się jednak zdarzają. Jakie są najdroższe monety PRL? Z tego artykułu dowiesz się, na które monety PRL warto zwrócić uwagę, przeglądając domowe zbiory w poszukiwaniu skarbów.
Dlaczego większość monet PRL nie posiada żadnej wartości?
W okresie PRL poziom nakładów monet obiegowych nierzadko sięgał kilkudziesięciu, a w skrajnych przypadkach nawet kilkuset milionów egzemplarzy. Pomimo tego, że rynek numizmatyczny ciągle się rozwija, nie jest on w stanie “wchłonąć” tak ogromnej liczby numizmatów. W 2024 roku cena rynkowa kilograma pospolitych obiegówek PRL, na który składa się około 200 – 500 monet o różnych nominałach, wahała się między 20 a 30 złotych. Z prostej kalkulacji wynika zatem, że przeciętna moneta Polski Ludowej w najlepszym razie będzie warta “w hurcie” zaledwie 5-10 groszy. Nie warto też liczyć na to, że cena najpospolitszych monet PRL poszybuje w górę w jakiejkolwiek przewidywalnej przyszłości. Jest ich po prostu zbyt dużo. Jak już jednak zostało wspomniane na wstępie, na szczęście są wyjątki.
Na zdjęciu 5,4 kg monet PRL sprzedanych w listopadzie 2024 roku za 160 złotych.
Poznaj 5 podstawowych błędów przy domowej wycenie monet – obejrzyj film:
Co sprawia, że moneta obiegowa PRL jest cenna?
O wartości monet decyduje najczęściej zbieg dwóch czynników, którymi są: rzadkość i stan zachowania monet. Najdroższe polskie monety PRL to te, które pochodzą z rzadkich roczników i jednocześnie zachowały się w stanie menniczym, czyli nienaruszonym od momentu wybicia. Takie egzemplarze mogą podbić aukcje monet PRL, osiągając bardzo wysokie ceny. Monety, które zostały po prostu znalezione w zapomnianym, starym portfelu, nie mają raczej dużych szans, aby znaleźć się w tej grupie.
W ostatnich latach coraz częściej docierają do nas pytania o wartość monet PRL bez wybitego znaku mennicy – wychodząc naprzeciw oczekiwaniom, poświęciliśmy tej kwestii osobny wpis, z którego dowiesz się, czym jest znak mennicy oraz czy zwiększa on cenę monety. Sprawdź nasz artykuł: Moneta bez znaku mennicy – co to znaczy?
Moneta pięć złotych z rybakiem w różnych stanach zachowania – kolejno I, II i III.
Najdroższe monety PRL – typologia monet
W monetach PRL możemy wyróżnić następujące kategorie:
- Monety obiegowe – emitowane przez NBP monety zaspokajające obieg PRL.
- Monety okolicznościowe – są to monety obiegowe wydane dla upamiętnienia ważnych osób lub wydarzeń. Szczególną podkategorią monet okolicznościowych są srebrne monety z lat 70. i 80., które opisaliśmy szczegółowo na naszej stronie. Ich wartość jest ściśle związana z aktualnym kursem srebra.
- Monety PRL kolekcjonerskie – podobnie jak monety okolicznościowe, upamiętniają osoby lub wydarzenia, ale były produkowane z metali szlachetnych (złota, srebra). Ich wartość jest prawie zawsze znacznie wyższa od wartości nominalnej i praktycznie nigdy nie spotykało się ich w “zwykłym obiegu”.
- Monety próbne – jak sama nazwa wskazuje, były wybijane jako wzorce/prototypy przed rozpoczęciem właściwej produkcji. Najczęściej mają wypukły napis PRÓBA. Mogą również różnić się od standardowych monet metalem, z którego były wykonane.
Najcenniejsze monety PRL, to przede wszystkim próby technologiczne (ekstremalnie rzadkie monety zachowane przeważnie tylko w kilku egzemplarzach), próbne monety niklowe (nakłady po ok. 500 sztuk) oraz wykonane ze złota i srebra monety kolekcjonerskie (zwłaszcza wartość monety wykonanej ze złota zawsze będzie w istotnym stopniu zależna od aktualnej ceny rynkowej tego kruszcu). Monety te nie trafiały do obiegu i można było je pozyskać jedynie kupując je w NBP, Pewex’ie lub w formie przydziału dla zasłużonych członków PTN’u (Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego). Zarówno w czasach PRL’u, jak i obecnie, są to poszukiwane i z reguły drogie monety.
Przykłady próby technologicznej, monety próbnej niklowej oraz złotej i srebrnej monety kolekcjonerskiej.
W tym wpisie skupimy się na monetach obiegowych PRL, czyli tych, którymi nasi rodzice i dziadkowie posługiwali się na co dzień. Mimo, że często są bardzo niepozorne, ceny niektórych z nich mogą znacznie przewyższać wartość wielu złotych monet.
Najdroższe monety obiegowe okresu PRL
Najczęściej poszukiwane monety PRL to te, które pochodzą z niskonakładowych roczników i jednocześnie dotrwały do naszych czasów w nienaruszonym stanie. To właśnie stan zachowania ma w tej kwestii kluczowe znaczenie. Najwyższe ceny osiągają monety w gradingu, które zdobyły noty MS67 lub MS66 (odpowiednik “mocnego” stanu I). Nawet najrzadsze monety obiegowe PRL wytarte obiegiem – a takie właśnie znajdziemy w portfelu po babci lub dziadku – nie będą przeważnie warte więcej niż kilkanaście lub kilkadziesiąt złotych.
Poniżej przedstawiamy najpopularniejsze poszukiwane monety przez kolekcjonerów z czasów PRL w formie krótkiej listy.
10 groszy 1973 bez znaku mennicy – najrzadsza moneta “obiegowa” PRL
10 groszy 1973 bez znaku mennicy
Moneta o nominale 10 groszy 1973 bez wybitego znaku mennicy* to dziś teoretycznie najdroższa moneta PRL. W przeciwieństwie do pospolitej 10 groszówki 1973 ze znakiem mennicy pod łapą orła, jest to bardzo rzadki wariant monety PRL. Na naszej aukcji w styczniu 2025 roku przedstawiony na powyższym zdjęciu egzemplarz osiągnął cenę 25 800 złotych. Nic więc dziwnego, że moneta ta jest jednym z najbardziej medialnych tematów numizmatycznych ostatnich lat.
Co rusz któryś portal zachęca nas do przetrząsania swoich szuflad w poszukiwaniu tego niezwykle cennego numizmatu. Jest to jednak wprowadzanie w błąd. Najdroższa moneta PRL dziesięciogroszowa była bowiem monetą obiegową tylko teoretycznie. W praktyce, podobnie jak omówiony poniżej “Bałwanek”, nie była nigdy oficjalnie wprowadzona do obiegu, a jej wszystkie znane egzemplarze są zawsze zachowane w idealnym stanie. Monety te najprawdopodobniej pochodzą z wyprzedanych w latach 90-tych XX wieku zasobów NBP. Tym samym nie da się ich znaleźć w “słoiku” lub szafie. Jedynym miejscem, gdzie można je spotkać, są najczęściej profesjonalne aukcje monet PRL.
Poniżej, raz jeszcze, legendarna moneta PRL-u: dziesięć groszy z 1973 roku bez znaku mennicy. Warto wspomnieć, że kiedy pierwszy raz taka moneta pojawiła się na aukcji w 1996 to osiągnęła cenę niespełna 200 złotych. Od tego czasu najdroższa moneta dziesięciogroszowa podrożała więc ponad 100-krotnie.
Awers monety dziesięciogroszowej z 1973 roku bez znaku mennicy
* Moneta nie miała wybitego znaku Mennicy Warszawskiej, ponieważ według ustaleń Jerzego Chałupskiego wyprodukowano ją poza Polską w słowackiej Kremnicy.
5 złotych 1958 z rybakiem – lubiana i cenna moneta PRL
Pięciozłotówki z rybakiem to bodaj najbardziej ikoniczne monety obiegowe Polski Ludowej. Ich wartość w zależności od rocznika i stanu zachowania może wynosić od dosłownie kilku złotych, aż po nawet kilka tysięcy. Najdroższe są monety z 1958 roku, przy czym jedynie monety w menniczym stanie zachowania osiągają wysokie ceny.
Co ciekawe, monety pięciozłotowe z 1958 roku występują w dwóch wariantach: z wąską lub szeroką ósemką w dacie. Ten drugi typ, ze względu na kształt cyfry 8, nosi potoczną nazwę “Bałwanek”. Według Jerzego Chałupskiego wspomniane Bałwanki pochodzą z zasobów Narodowego Banku Polskiego, a na rynku pojawiły się dopiero w okolicy 2000 roku. Z tego względu monety tego typu występują niemal wyłącznie w menniczych stanach zachowania i są obecne jedynie w zaawansowanych zbiorach numizmatycznych. “Bałwanek” jest zatem raczej niemożliwy do przypadkowego znalezienia. Mógł go zdobyć tylko ambitny kolekcjoner i to najwcześniej w okolicach 2000 roku.
Przedstawiony poniżej, pięknie zachowany egzemplarz takiej monety, w 2023 roku osiągnął na naszej aukcji niebagatelną cenę 7 800 złotych.
5 złotych 1958, Rybak, szeroka cyfra 8 w dacie
Znakomicie zachowana pięciozłotówka z rybakiem z 1958 roku z wąską ósemką w dacie na jednej z naszych aukcji w 2022 roku została sprzedana za nieco ponad 6 tysięcy złotych.
5 złotych 1958, Rybak, wąska cyfra 8 w dacie
2 złote 1959 – Jagody
Kolejne ciekawe monety PRL to bez wątpienia aluminiowe 2-złotówki, zwane potocznie jagodami*. Wśród tych monet cenne są pięknie zachowane egzemplarze, docenione wysokimi notami w gradingu. Najrzadszym rocznikiem jest 1959. W 2020 roku przedstawiona poniżej moneta w nocie MS67 osiągnęła cenę 3 220 złotych.
W zamyśle jej projektanta owoce na rewersie miały przedstawiać jabłka. Powszechne skojarzenie tego wizerunku z jagodami ostatecznie wzięło jednak górę i na stałe przylgnęło do potocznej nazwy monety.
2 złote z 1959 roku tzw. Jagody
1 złoty 1967 i 1968
Moneta jednozłotowa we wzorze pokazanym na poniższych zdjęciach to popularna moneta obiegowa PRL. Wybijano ją w latach 1957-1985. Łącznie powstało jej ponad 800 milionów egzemplarzy. Rzadkie monety tego nominału pochodzą z lat 1967-1968. Nakład rocznika 1967 wyniósł zaledwie nieco ponad milion sztuk. Z kolei w roku 1968 wybito ok. 1 170 000 egzemplarzy. Najlepiej zachowane złotówki z tych lat mogą osiągnąć cenę od 2 do 3 tysięcy złotych.
1 złoty z 1968 roku
1 złoty z 1967 roku
1 złoty 1957
Najdroższa moneta o nominale 1 złotego. Chociaż powstała w nakładzie aż 58 milionów egzemplarzy, to w praktyce mennicze sztuki z tego rocznika spotyka się bardzo rzadko. Najlepiej zachowane monety jednozłotowe z 1957 roku osiągają ceny w przedziale od 5 do 6 tysięcy złotych. Z uwagi na bardzo duży nakład, warto pamiętać jednak, że powycierane i zniszczone obiegiem egzemplarze mają znikomą wartość.
1 złoty z 1957 roku
Które monety z PRL są najcenniejsze? Podsumowanie
Monety polskie okresu PRL to ciekawy pomysł na początek przygody z numizmatyką. Podobnie jak banknoty PRL, czy nawet znaczki pocztowe, jest to forma kolekcjonerstwa bezpośrednio nawiązująca do XX-wiecznej historii naszego kraju. Są łatwo dostępne i często dosłownie same wpadają nam w ręce w postaci rodzinnych pamiątek. Dzięki temu, że najpopularniejsze monety PRL są tanie i łatwe do zdobycia, kolekcjonowanie monet z tego okresu może dać sporo przyjemności bez dużej szkody dla domowego budżetu.
Szukając wśród nich okazji do zarobku, należy uświadomić sobie, że na ogół monety PRL nie posiadają większej wartości kolekcjonerskiej. Jest tak z kilku powodów. Przede wszystkim były one produkowane w ogromnych ilościach. Do dziś zachowały się ich miliony. Przeważającą większość z nich wykonano z tanich metali, takich jak aluminium czy miedzionikiel, co w żaden sposób nie podnosi ich wartości materialnej.
Najdroższe polskie monety PRL pochodzą z rzadkich, niskonakładowych emisji. Poszukiwane monety muszą być najczęściej również w menniczym stanie zachowania. Tylko wtedy ich wartość może iść w tysiące złotych. Odkrycie takiej “perełki” wśród znalezionych w szufladzie babci pozostałości pieniędzy z okresu PRL jest bardzo mało prawdopodobne.
Jeśli posiadasz monety PRL, najczęściej możesz sam wycenić je, porównując z monetami oferowanymi np. na portalu numizmatycznym Numimarket.pl. Znajdziesz tam praktycznie wszystkie dostępne monety PRL oferowane przez profesjonalne firmy numizmatyczne. Zdecydowanie odradzamy natomiast wyciągania wniosków na podstawie cen z ogólnodostępnych portali ogłoszeniowych. Oferowane tam monety są wystawiane często w bardzo zawyżonych cenach przez osoby prywatne, które nie mają pojęcia o ich faktycznej wartości.
Jeżeli posiadasz rozbudowaną kolekcję monet Polski Ludowej, zapraszamy do kontaktu. Chętnie pomożemy w ich wycenie, gradingu i ewentualnej sprzedaży. Być może najlepszym sposobem spieniężenia za najwyższą możliwą cenę, okaże się licytacja rzadkich monet PRL organizowana przez profesjonalny dom aukcyjny. Zapraszamy i wszystkim życzymy znalezienia w szufladzie menniczej złotówki z 1957 roku (to akurat jest możliwe:).
