5 marek Hindenburg i Kościół – charakterystyka monet
Niemieckie monety o nominale 5 marek z wizerunkami Paula von Hindenburga oraz poczdamskiego Kościoła Garnizonowego upamiętniają różne aspekty niemieckiej historii, odwołując się do postaci i wydarzeń kluczowych dla Republiki Weimarskiej i III Rzeszy. Każda z tych monet waży 13,88 grama, ma średnicę 29 mm i rant z napisem. Wybito je ze srebra o próbie 0,900. Tym samym każda z nich zawiera 12,49 grama czystego kruszcu.
5 marek Hindenburg – awers
5 marek Hindenburg wybijano w latach 1935–1939 w dwóch wariantach: w latach 1935–1936 z orłem bez swastyki na awersie, a w latach 1936–1939 z orłem ze swastyką. Awers monety różni się w zależności od wersji. W wersji wcześniejszej (1935–1936) na rewersie znajduje się orzeł pozbawiony jakichkolwiek insygniów, natomiast w wersji późniejszej (1936–1939) orzeł trzyma w szponach wieniec z liści dębu, wewnątrz którego znajduje się swastyka. Orzeł był symbolem różnych form państwowości niemieckiej już od czasów średniowiecza. Symbolikę tę po I wojnie światowej przyjęła Republika Weimarska, a później III Rzesza. Napisy na rewersie, niezależnie od wariantu, podają nazwę kraju „DEUTSCHES REICH” (“Rzesza Niemiecka”), rok emisji monety oraz nominał (“5 Reichsmark”).
Awers monety 5 marek z kościołem jest identyczny jak w przypadku pierwszej emisji monet z Hindenburgiem, to znaczy przedstawia orła bez swastyki, nazwę kraju, nominał i datę wybicia. Podobnie na rancie znajduje się również napis “Gemeinnutz geht vor Eigennutz”.
5 marek Kościoł i Hindenburg – rewers i rant
Na rewersie monety widnieje fasada kościoła garnizonowego w Poczdamie (Garnisonkirche), który miał szczególne znaczenie dla nacjonalistycznej symboliki III Rzeszy.
Monetę wybijano w latach 1934–1935 w dwóch wariantach: pierwszy (1934) charakteryzuje to, że na rewersie w poprzek wieży kościoła umieszczono datę “21 marca 1933” nawiązującą do “Poczdamskiego Dnia”; drugi wariant (1934–1935) różni od pierwszego jedynie to, że tej daty nie posiada. W przypadku monet 5 marek z kościołem znak mennicy umieszczano na rewersie tuż pod drzwiami budynku.
5 marek Hindenburg ma na swoim rewersie wizerunek drugiego i zarazem ostatniego prezydenta Republiki Weimarskiej, Paula von Hindenburga. Monetę wprowadzono do obiegu w 1935 roku po jego śmierci. Tym samym moneta pełniła również funkcję upamiętniającą tego niemieckiego męża stanu. Po prawej stronie wizerunku umieszczono jego imię i nazwisko, a po lewej daty roczne narodzin i śmierci, czyli 1847–1934. Niewielka litera umieszczona w lewej dolnej części rewersu między szyją Hindenburga a datą to znak mennicy. W okresie istnienia III Rzeszy monety wybijano w siedmiu mennicach, którym odpowiadały następujące znaki: A – Berlin, B – Wiedeń, D – Monachium, E – Muldenhutten, F – Stuttgart, G – Karlsruhe, J – Hamburg. Na rancie monety umieszczono napis “Gemeinnutz geht vor Eigennutz”, który można przetłumaczyć jako “Dobro wspólne ponad własne”. Było to jedno z haseł narodowego socjalizmu
5 marek Hindenburg i Kościół – kontekst historyczny
Moneta ta została wydana w okresie, gdy nazistowska propaganda wykorzystywała wizerunek Paula von Hindenburga, ostatniego prezydenta Republiki Weimarskiej, jako symbol tradycji i autorytetu, który miał legitymizować nowy reżim. Po śmierci Hindenburga, Adolf Hitler połączył urząd prezydenta i kanclerza, stając się “Führerem” Niemiec. Monety te, zestawiając wizerunek Hindenburga z nazistowskimi symbolami, miały podkreślać ciągłość władzy i łączyć przeszłość Niemiec z teraźniejszością III Rzeszy.
Pierwsza emisja monety pojawiła się w 1934 roku w okresie, kiedy naziści intensywnie wykorzystywali symbole narodowe i historyczne do budowania ideologicznej tożsamości Niemiec. Garnisonkirche w Poczdamie był miejscem, w którym 21 marca 1933 roku odbył się tak zwany “Poczdamski Dzień”, czyli uroczystości związane z otwarciem nowego Reichstagu. Podczas tej ceremonii związanej z inauguracją nowego parlamentu, kanclerz Adolf Hitler i prezydent Rzeszy Paul von Hindenburg uścisnęli sobie dłonie. Ten gest uważany był za symboliczne porozumienie między niemieckimi konserwatystami a narodową rewolucją Hitlera. Wydarzenie to w dłuższej perspektywie oznaczało kres niemieckiej demokracji.
